• تشدید مذاکرات آمریکا با طالبان با روی کار آمدن بایدن

در قسمت يازدهم از مجموعه برنامه تبعات 20 سال اشغال افغانستان؛ خروج غیرمسئولانه از افغانستان بررسی می گردد.

همانطور که تهاجم نظامی به یک کشور بایستی بر اساس قواعد، اصول بین المللی و مسئولانه باشد، موضوع خروج اشغالگران نیز در همین چارچوب باید صورت پذیرد.نیروی اشغالگر نباید با اقدامات خود باعث تشدید ناامنی و بهم خوردن نظم عمومی در کشور میزبان بشود. نیروهای آمریکایی که با نقض نص منشور سازمان ملل در سال 2001 به افغانستان حمله کرده بودند، در حالی در سال 2021 از افغانستان خارج شدند که اختلاف میان دولت این کشور و طالبان تشدید و به بن­ بست کشیده شده بود، این کشور شاهد ناامنی و بی­ ثباتی بود، نیروهای امنیتی که سابقا با حمایت هوایی نیروهای ائتلاف ایساف با طالبان مبارزه می­ کردند خود را بدون پشتیبان یافتند، تولید و قاچاق مواد مخدر در کشور افزایش یافته بود، داعش عملیات­ های تروریستی می­ کرد، فقر و فساد در کشور گسترش یافته بود. آمریکا علی­رغم مشاهده چنین مشکلاتی از افغانستان خارج شد و اعلام کرد که دیگر دلیلی به ادامه جنگ نمی ­بیند. در صورتی که مبارزه با تروریسم و مواد مخدر و برقراری امنیت از جمله اهداف حمله با افغانستان اعلام شده بود و از منظر حقوق بین الملل، کشوراشغالگر، تعهداتی دارد. طالبان نیز با مشاهده خروج غیرمسولانه آمریکا، خود را در جنگ روانی نیز پیروز دیدند و به قدرت­ نمایی در افغانستان پرداختند.

 راهبرد آمریکا در افغانستان ثابت است و فقط تاکتیک های دولت های کاخ سفید در قبال این کشور تغییر می کند. بایدن رییس جمهور آمریکا همواره به این موضوع تاکید کرده است که آمریکا باید به جنگ های بی‌پایان از جمله افغانستان خاتمه ‌دهد و بیشتر نیروهایش را به خانه ‌بازگرداند و مأموریت نیروهای آمریکا را به طور دقیق بر مبارزه با القاعده و داعش متمرکز کند. بایدن به طور مشخص در خصوص مسئله افغانستان، همواره طرفدار مذاکره با طالبان بوده و این گروه را دشمن آمریکا نمی دانست. وی مخالفت خود را با ایده ملت‌ سازی در افغانستان صراحتاً اعلام کرده بود؛ چرا که معتقد است ممکن نیست افغانستان تبدیل به کشوری متحد و یکپارچه شود.

بایدن اعلام کرد ایالات متحده با کشتن اسامه بن لادن و نابودی القاعده، به اهداف خود در افغانستان دست یافته است، با این حال، آمریکا مدعی است چشم خود را به روی تهدیدهای تروریستی نبسته و قابلیت های ضدتروریستی خود را دوباره سازماندهی خواهد کرد. به دنبال اعلام شتاب زده خروج کامل نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان، گروه طالبان حملات شدید و بی سابقه ای را در طول ماه های منتهی به سپتامبر 2021 در این کشور به راه انداخت. در واقع، حملات مذکور که در نهایت با پیشروی طالبان به سمت کابل و فرار اشرف غنی  در تاریخ (یکشنبه ۲۴ مرداد 1400/ 15 اوت 2021)، باعث سقوط دولت شد، به اعلام نابهنگام و هدفمند خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان بر می گردد. بایدن تأکید کرده بود که خروج نیروهای آمریکایی از اول ماه می/ 11 اردیبهشت 1400 به طور رسمی آغاز می شود و 4 ماه بعد، یعنی تا 11 سپتامبر 2021 ( همزمان با بیستمین سالگرد حادثه تروریستی 11 سپتامبر 2001/ 20 شهریور 1400) تکمیل می گردد.

 در هر صورت، پیش بینی دقیق تحولات آینده افغانستان، کاری دشوار است. بسیاری از کارشناسان راهکار را در ایجاد حکومتی معتدل از طالبان که در آن همه اقوام و مذاهب مشارکت داشته باشند، می بییند. این بدان معنا خواهد بود که طالبان حاکم به عنوان یک بازیگر سیاسی فعال در داخل کشور و در عرصه بین المللی مسئولانه رفتار کند. در آن صورت، احتمال دارد یک حکومت متمرکز یک دست با حمایت بین المللی شکل می گیرد که با کمک های جامعه جهانی می تواند از بحران فعلی عبور کند. اما این مهم تا همین حالا توسط طالبان اجرایی نشده و از سایر اقوام مشارکت فعالی در بدنه دولت تشکیلی طالبان مشاهده نمی شود، و در این زمینه نگاه ها به آینده دوخته شده است. 

طالبان، شناسایی بین‌المللی را به مثابه ابزاری برای مشروع کردن خود در داخل می‌نگرد تا قوانین خود را به اجرا درآورد و مردم را ملزم به اطاعت از آن سازد. شهرت طالبان به‌عنوان گروهی «تاریک‌ اندیش» مسئوولیت سنگینی بر دوش رهبران جدید این گروه قرار داده است تا این نگرش را از اذهان بزدایند. اما برای طالبان، این مشکل تاکنون، تنها یک راه‌ حل داشته است: همه‌ چیز را خوب نشان دادن. ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان در همین رابطه گفته است : دشمنی به پایان رسیده و مایلیم زندگی صلح آمیزی بدون دشمنان داخلی و خارجی داشته باشیم. او اعلام کرد که افغانستان جولانگاه تروریست‌ها نخواهد شد؛ چنان‌که از سال ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ بود.

این درشرایطی است که اقدامات تروریستی ماههای اخیر در افغانستان بویژه بمب گذاری در مساجد شیعیان و تشدید تحرکات گروه تروریستی داعش در نقاط مختلف افغانستان، نشان می دهد که طالبان برای برقراری امنیت فراگیر در این کشور، نیازمند مشارکت دادن همه اقوام و مذاهب است تا با این اتحاد ملی،  با تهدیدات تروریستی مقابله نماید . 

پیرمحمد ملازهی کارشناس مسایل سیاسی افغانستان معتقد است: در حالی که رهبران و دولت مرکزی طالبان به طور آشکار اقدامات سختگیرانه ای را در اجرای احکام دینی دنبال نمی کنند و تا حدی از مشارکت زنان حمایت می کنند، اما رهبران محلی به هرگونه انحراف از تفسیر آنها از اسلام، از جمله لباس پوشیدن و نحوه رفتار شهروندان واکنش نشان خواهند داد. چنین محیطی به گروه های مختلف افراط گرا و خشن از جمله گروه های تروریستی فراملی مانند داعش و القاعده اجازه رشد خواهد داد. بسیاری از فرماندهان نظامی فعلی طالبان، خاطره جنگ داخلی دهه 1990 را در ذهن نداشته، به جنبش جهادی باصطلاح جهانی وصل شده‌اند و توانسته‌اند مکانیسم‌های تأمین مالی محلی قدرتمندی ایجاد کنند و تقریبا برای هر چیزی مالیات وضع کرده‌اند و تشنه قدرت هستند. بعید است که این فرماندهان حاضر به پذیرش یک قدرت جزیی و نمادین شوند. همچنین مشخص نیست که این فرماندهان تا چه حد حاضر هستند درباره موضوعات اجتماعی در سطح ملی سازش کرده و به خاطر فشار جامعه، در نحوه اداره سختگیرانه رهبران طالبان در سطح محلی تغییر اساسی ایجاد کنند.
اما مسئله مهمی در این بین وجود دارد و آن چشم انداز بازگشت مجدد آمریکا به افغانستان پس از خروج از این کشور است. آمریکا همچنان روی افغانستان با منابع بی نظیر معدنی و زیرزمینی بکر و دست نخورده با وضعیت فوق العاده راهبردی در غرب آسیا نظر دارد. واقع بینانه نیست تصور شود آمریکایی ها از منطقه و از افغانستان خارج شده اند. بنظر می رسد آنها هنوز  از منطقه  بیرون نرفته اند و فقط جا به جایی نقش صورت داده اند، هر چند که ظاهرا نیروهای خود را خارج کرده اند. استراتژیست های آمریکایی معتقدند: اگر آمریکا به طور کامل افغانستان را رها کند، این کشور را در اختیار رقبای خود چون چین، ایران و روسیه گذاشته است. با توجه به تحولات پاکستان و تشدید تحرکات تروریستی داعش ، بنظر می‌آید که آمریکایی‌ها همچنان یک نوع هرج و مرج را مدیریت می کنند تا هر وقت نیاز شد برگردند وگرنه آنها افغانستان را رها نکرده اند.

در واقع، آمریکا با استفاده از سیاست «آشوب هدایت شده»، افغانستان را در ناآرامی نگه می دارد و در این ناآرامی، می تواند اهداف دیگری از جمله آسیب رساندن به ایران، روسیه و چین را پیگیری کند. همچنین باید در نظر داشت، تاریخ توافق امنیتی کابل-واشنگتن در سال 2024 به اتمام خواهد رسید، و به احتمال زیاد از جمله مواردی که در توافق دوحه میان آمریکا و طالبان در خصوص آن، تفاهمی مخفیانه صورت گرفته است، موضوع آینده توافق امنیتی کابل-واشنگتن است.

خرداد ۱۲, ۱۴۰۱ ۱۱:۴۱ Asia/Tehran