• ناامنی و فاجعه انسانی، ارمغان جنگ 20 ساله آمریکا

در قسمت دوازدهم از مجموعه برنامه تبعات 20 سال اشغال افغانستان؛ تبعات اشغال از منظر اندیشکده های غربی بررسی می گردد.

آمریکا روزگاری مدعی بود برای تامین امنیت و پایان دادن به تروریسم به افغانستان آمده، اما با گذشت نزدیک به دو دهه از آن زمان(2001)، نهاد صلح جهانی در سال 2019 افغانستان را پس از سوریه، ناامن ترین کشور جهان معرفی کرد. جنگ 20 ساله آمریکا در افغانستان، به جز ناامنی و فاجعه انسانی، ارمغان دیگری برای افغانستان نداشت. تا سال 2020 بیش از چند ده هزار انسان بی گناه در جنگ آمریکا در افغانستان کشته شده اند. در دو دهه جنگ آمریکا در افغانستان، بیش از 11 میلیون افغان مجبور به ترک خانه های خود شدند. آمریکا پس از جنگ سرد، هر جا پا گذاشته، آن منطقه را ناامن کرده است. زنجیره نابسامانی های افغانستان به شکلی است که  آمریکا در رأس آن قرار دارد. زیرا این کشور جنگی را در افغانستان آغاز کرد که پایانی برای تبعات  آن متصور نیست. از ابتدا هم مشخص بود که جنگ آمریکا در افغانستان، به جز این که مشکلی بر مشکلات افغانستان بیافزاید، حاصل دیگری نخواهد داشت.

جامعه سنتی افغانستان، دموکراسی ادعایی غربی را برنمی تابد. بی توجهی به سنت ها و باورهای مذهبی افغان ها توسط آمریکا علتی بر ناکامی این کشور در افغانستان شد. طرح ها و برنامه هایی که آمریکا با خود به افغانستان برده بود نیز با ساختارهای اجتماعی افغانستان سرناسازگاری داشت. اینها عاملی شد که مردم افغانستان علیه آمریکا برانگیخته شوند. افزون بر ناکامی استراتژی آمریکا در افغانستان، نظامیان آمریکایی طی 20 سال حضور خود در افغانستان، دست به کشتار غیرنظامیان زدند که بیش از پیش شکست آمریکا را سرعت بخشید. طولانی ترین جنگ آمریکا، افغانستان را به یکی از عقب مانده ترین کشورهای جهان تبدیل کرد تا جایی که اکنون در هیچ بخشی خودکفا نیست. تا سال 2020 اقتصاد افغانستان متکی به کمک های کشورهای خارجی بود و  60 درصد از بودجه سالانه افغانستان توسط کشورهای کمک کننده تامین می شد. فقر و بیکاری هم در افغانستان به اوج خود رسیده است. آمار سال 2019 میلادی نشان می دهد که میزان بیکاری در این کشور به 40 درصد رسیده بود اما در دو سال اخیر، به رقم بیکاران افزوده شده است.

نشریه آمریکایی فارین افیرز  Foreign affairs در مقاله ای به قلم جیمز دوبینز James Dobbins  فرستاده آمریکا به افغانستان و مشاور امور بین المللی در دولت جرج دبلیو بوش بیان می کند که ایالات متحده مداخلات نظامی خود در افغانستان را با هدف مقابله با تروریسم آغاز کرد. حمله به افغانستان و برکناری طالبان بدون مشکل انجام شد و پیروزی سریع و کم هزینه ای را به همراه داشت. اما وقتی که تهدید فوری القاعده از بین رفت، آمریکا مانند هر نیروی مداخله کننده، بر سر دو راهی قرار گرفت؛ باید بین اشغال دائمی، یا متعهد شدن به ایجاد رژیم جانشین با حداقل صلاحیت، انتخابی صورت می داد. جورج دبلیو بوش، گزینه دوم را انتخاب کرد، اما نتوانست ابعاد کامل چالشی که با آن روبرو شده بود را درک کند و بذر شکست نهایی واشنگتن و نابودی تمام زیرساخت های افغانستان در سال 2002 کاشته شد. 

وانگ فنگ Vang  feng ، عضو آکادمی علوم اجتماعی چین بر این باور است که  آمریکا با شعار تامین امنیت و پایان درگیری ها به افغانستان آمده بود اما اکنون نه تنها که امنیت افغانستان تامین نشد بلکه درگیری ها بیش از هر زمان دیگری در این کشور شدت گرفته است. همینطور آمریکا با این هدف به افغانستان لشکرکشی کرد تا این کشور را از وجود تروریست ها پاک کند اما این هدف آمریکا نیز تحقق نیافت و در حال حاضر گروه های تروریستی منطقه ای و فرامنطقه ای زیادی مانند القاعده و داعش در افغانستان جولان می دهند.

ولی­ رضا نصر، عضو ارشد اندیشکده بروکینگز Brookings institution  معتقد است که جنگ افغانستان برای آمریکا بُرد نداشت. این جنگ دست‌کم با آن مقداری که آمریکا در افغانستان سرباز داشت و پول خرج کرده بود، قابل پیروزی نبود. آمریکا بویژه در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ به این نتیجه رسید که حتی اگر سرمایه‌گذاری مالی و نظامی خود را در افغانستان دو تا سه برابر افزایش دهد، باز هم ضمانتی برای پیروزی وجود ندارد و واشنگتن بار دیگر به مقطعی خواهد رسید که باید دوباره آنچه را که پیش‌تر سرمایه‌گذاری کرده، برای چندمین بار دو یا سه برابر کند. در حقیقت اصرار به رسیدن به پیروزی در افغانستان، نتیجه‌اش فقط و فقط گسترش جای پای نظامی و مالی آمریکا در افغانستان بود. بنابراین آمریکا به مقطعی رسید (مانند آنچه در ویتنام روی داد) که باید تصمیم می‌گرفت؛ تصمیمی در این باره که دیگر نمی‌خواهد سرمایه و هزینه بیشتری بگذارد و باید به این وضعیت پایان دهد.

رایان کراکر Ryan Crocker  عضو ارشد اندیشکده کارنگی برای صلح بین المللی Carnegie Endowment for International Peace معتقد است مذاکرات میان آمریکا و طالبان، نه تنها گفتگوهایی با محوریت صلح نبود بلکه در مورد "کاپیتولاسیون آمریکایی American capitulation, not peace " بود. آمریکا در شرایطی افغانستان را ترک کرد که طالبان با اعتقاد بر شکست آمریکای کافر در میدان نبرد، دوباره کشور را به کنترل خود درآورده و به متحدان و اعضای القاعده دلگرمی می دهد.

جودی دمپسی JUDY DEMPSEY  سردبیر ارشد نشریه اروپای استراتژیک Strategic Europe  معتقد است تسلط سریع طالبان بر افغانستان، سیاست امنیتی و دفاعی اتحادیه اروپا را به سخره گرفت. او با اشاره به بحران پناهندگان در افغانستان، تأکید دارد که تسلط طالبان یک حقیقت دردناک را آشکار می کند و آن؛ شکست اروپا و آمریکا در برقراری امنیت و صدور دموکراسی و ارزش های بشردوستانه است.

آرون دیوید میلر AARON DAVID MILLER  دیگر عضو ارشد اندیشکده کارنگی برای صلح بین المللی، با تمرکز بر سیاست خارجی ایالات متحده معتقد است هر چند بوش، اوباما و ترامپ، بیشترین مسئولیت آشفتگی افغانستان را بر عهده دارند اما خروج آمریکا از افغانستان در دوران بایدن، تصویر ایالات متحده به عنوان مدافع ارزش های دموکراتیک را خدشه دار کرد به خصوص تصاویر افغانی هایی که از چرخ هواپیمای آمریکایی سقوط کرده و جان خود را از دست می دادند.

استفان ورثیم STEPHEN WERTHEIM  از دیگر اعضای ارشد اندیشکده کارنگی برای صلح بین المللی معتقد است ایالات متحده با یک هدف غیرقابل دستیابی، به جنگ غیر ضروری در افغانستان اقدام کرد هدف اعلامی آمریکا، ایجاد دولتی به سبک غربی و متمرکز بود که در نهایت، محقق نشد. ایالات متحده به افغان ها به ویژه زنان و دختران خیانت کرد چراکه به آنها قول آینده ای بدون طالبان داده بود اما هرگز آن را محقق نکرد.

جیسون کمپبل Jason Campbell ، محقق امنیت بین المللی در موسسه همکاری رند معتقد است افغانستانی که طالبان در آن بازیگر سیاسی غالب هستند، برای القاعده و گروه های همفکر آن محیط بسیار مساعدی خواهد بود. درضمن، توافق میان آمریکا و طالبان باعث شد این گروه به این باور برسد که در تمام مدت مبارزه 20 ساله، حق با آنها بوده است. طالبان پس از امضای توافقنامه با آمریکا، چشم اندازی را برای یک افغانستان باثبات و فراگیر بیان نکرد، و هیچگونه تمایلی برای مشارکت در بحث های جدی با سایر بازیگران افغانستان نشان نمی دهد. کمپبل معتقد است ایالات متحده در افغانستان شکست خورده است اما چین، روسیه و ایران می توانند از این موضوع در راستای منافع خود استفاده کنند.

از منظر اندیشکده رند  واقعیت تلخ در افغانستان این است: ایالات متحده نتوانست طالبان را شکست دهد، نتوانست دموکراسی را در کشوری که مقدار زیادی خون و پول در آن هزینه کرده بود، ایجاد کند. ناکام ماند و حتی نتوانست با شرایط مناسب و آبرومندی افغانستان را ترک کند. میچ مک کانل، رهبر اقلیت مجلس سنای آمریکا معتقد است نحوه خروج آمریکا از افغانستان یکی از بدترین تصمیمات سیاست خارجی در تاریخ آمریکا بود که بسیار بدتر از خاطرات سایگون (پایتخت وقت ویتنام جنوبی) است. کاملاً واضح بود که ترامپ تصمیم گرفته بود دولت افغانستان را زیر اتوبوس بیاندازد و با همان افرادی که 20 سال پیش با آنها جنگ کرده بود، صلح کند. صلحی که منجر به بازگشت طالبان به قدرت شد.

خرداد ۳۱, ۱۴۰۱ ۱۰:۵۰ Asia/Tehran