• نگرانی ها از ارتباط «تحریک طالبان پاکستان» با «طالبان افغانستان»

در قسمت شانزدهم از مجموعه برنامه تبعات 20 سال اشغال افغانستان؛ تاثیر تبعات اشغال 20 ساله افغانستان بر پاکستان بررسی می گردد.

پاکستان به عنوان هم پیمان نزدیک آمریکا و ناتو، در چهار دهه گذشته و به ویژه پس از دخالت نظامی شوروی در افغانستان (۶ دی ۱۳۵۸ – ۲۶ بهمن ۱۳۶۷/  27 دسامبر 1979 - 15 فوریه 1989) و برپایه استراتژی برژینسکی در ویتنامی کردن افغانستان برای شوروی رقیب آن زمان آمریکا، نقش مهمی در رویدادهای افغانستان ایفا کرده است. پاکستان به سبب زیستگاه بخشی از قوم پشتون که پیوندهای نزدیکی با پشتون های افغانستان دارند و همچنین به عنوان کشوری اسلامی و سنی مذهب با استفاده از عامل مذهب و تقویت افراط گرایی با استفاده از ابزارهای نظامی و امنیتی و قاچاق می کوشد در رویدادهای افغانستان تاثیر گذار باشد.

پس از وقوع حادثه 11 سپتامبر و طرح اتهاماتی علیه پاکستان در خصوص مشارکت این کشور در حوادث تروریستی و احتمال حمله نیروهای ائتلاف ضد تروریسم به پاکستان، این کشور تصمیم به مشارکت در مبارزه علیه تروریسم به رهبری آمریکا گرفت. در حقیقت، پاکستان به یک بازی برد- برد در روابط اسلام آباد- واشنگتن می اندیشید و از نظر برخی از محافل اسلام آباد، اگر در دیدگاهش نسبت به طالبان تجدید نظر نمی کرد ممکن بود با یک بازی حاصل جمع جبری صفر Zero-sum game  مواجه شود که نتیجه آن باخت قطعی پاکستان بود.

برای دولت مردان آمریکا کاملا مشخص بود که بدون همکاری پاکستان، هر گونه عملیات علیه تروریست ها در افغانستان تقریباً بی نتیجه می ماند؛ علت این مهم آن بود که مدارس مذهبی تندرو این کشور، نقش مهمی در پرورش تفکرات افراطی داشته و دارند و ریشه طالبان را باید در این مدارس جستجو کرد. از دیدگاه اندیشکده های آمریکایی نظیر اندیشکده بروکینگز، مناطق قبیله ای پاکستان در حکم مأمن و بهشت امن تروریست ها Terrorist Haven  و نیروهای افراطی محسوب می گردند، بسیاری از گروه های تروریستی و سازمان های افراطی حاضر در خاک این کشور با گروه طالبان و سازمان القاعده ارتباط نزدیکی داشته و به مراکز تربیت و آموزش تروریست ها تبدیل شده اند و بالاخره اینکه پاکستان با طالبان ارتباط دارد. با وجود چنین روابط و پیچیدگی هایی بود که پاکستان در استراتژی آمریکا برای جنگ علیه تروریسم اهمیت فوق العاده ای یافت.

با خروج آمریکا و ناتو از افغانستان، پاکستان به عنوان یکی از بنیانگذاران و حامیان اصلی طالبان، در گروه کشورهای منطقه، به شکلی قدرتمند و به عنوان بازیگر اصلی ظاهر خواهد شد. به دیگر سخن، با خروج ایالات متحده از افغانستان، نزدیک شدن پاکستان به افغانستانِ محصور در خشکی و میزان نفوذ اسلام آباد بر طالبان، پاکستان را به عنوان مهم ترین مجرای دیپلماتیک بین رژیم طالبان و جامعه بین المللی مطرح می کند.

حکومت پاکستان به عنوان یک متحد مهم آمریکا در منطقه که در سال های اخیر با دولت چین در زمینه پروژه راه ابریشم جدید «یک کمربند - یک راه» همکاری های مهمی داشته است و با جمعیتی ۲۲۰ میلیونی و سلاح اتمی یکی از بازیگران مهم در افغانستان است. با توجه به رویارویی ها و اختلافات دیرینه پاکستان و هند بویژه بر سر کشمیر، و در چند سال گذشته پیوندهای نزدیک این کشور با چین در گستره جاده ابریشم جدید و چالش های اقتصادی و ژئوپلیتیکی چین و آمریکا و حساسیت و توجه به پاکستان از سوی این دو دولت و دولت هندوستان، رویدادهای افغانستان و آینده آن برگ مهمی برای حکومت پاکستان در این بازی پیچیده است. در این راستا گروه های سیاسی و نظامی و امنیتی پاکستان می کوشند با استفاده از روابط نزدیک با پشتون ها و گروه طالبان حداکثر بهره برداری از تحولات جدید افغانستان انجام دهند.

عمران خان، نخست وزیر وقت پاکستان سپتامبر 2022 از بازگشت مجدد طالبان به قدرت در افغانستان استقبال کرد و گفت که افغان ها " قید و بند بردگی را شکسته اند". چندین وزیر کابینه، ژنرال های بازنشسته نزدیک به فرماندهی عالی ارتش و احزاب اصلی اسلامگرا در پاکستان به صراحت از پیروزی طالبان در افغانستان به عنوان یک پیروزی برای جهان اسلام استقبال کردند. رهبران پاکستان معتقدند که حکومت طالبان، اهرم نفوذ اسلام آباد را در افغانستان افزایش می دهد و نفوذ هند در کابل را، که به اعتقاد آنها در زمان حکومت حامد کرزی و اشرف غنی، به ضرر پاکستان افزایش پیدا کرده بود را از بین می برد.

پیرمحمد ملازهی کارشناس غرب آسیا و شبه قاره  معتقد است که پیشروی های برق آسای طالبان در سال 2022 برنامه ریزی شده توسط سازمان امنیتی پاکستان است. تشابه بسیاری میان عملیات طالبان و پیشروی سریع آنها در سال 2022 با عملیات مشابه این گروه در دهه نود میلادی وجود دارد. در آن موقع پاکستان علنا برای طالبان برنامه ریزی می کرد. هیچ تردیدی وجود ندارد طالبان به هر میزان که به قدرت در کابل دست پیدا کنند، منافع پاکستان را تأمین خواهند کرد و به ضرر هندوستان تمام خواهد شد. چون هندوستان در افغانستان موقعیت خوبی داشت، طرح هایی را عملیاتی کرده، در جاده سازی، سدسازی و ساختمان سازی و کارهای زیرساختی برای افغانستان انجام داده است و اگر روابط هندوستان و پاکستان هم در نظر بگیریم، با حضور طالبان در قدرت، هند دیگر این جایگاه را نمی تواند حفظ کند و برنده این جنگ پاکستانی ها خواهند بود. به دیگر سخن، با افزایش قدرت طالبان در افغانستان موقعیت حکومت پاکستان به عنوان پشتیبان و هم پیمان دیرینه این گروه، در برابر هندوستان از جمله در زمینه اختلافات دو کشور بر سر کشمیر تقویت می شود و به تلاش های هند برای برقراری مناسبات استراتژیک بهتر با افغانستان و ارتباط با آسیای میانه از راه های زمینی افغانستان آسیب جدی می رسد.

باید در نظر داشت پاکستان، حامی صد در صد طالبان است، ولی علاقمند صددرصد به بازگشت امارت اسلامی نیز نمی باشد. این موضوع به وضعیت پیچیده سیاسی و اجتماعی در افغانستان و پاکستان مخصوصا در سرزمین های دو طرف خط دیورند ارتباط دارد. استراتژیست های پاکستان متوجه هستند که پس از خروج و شکست آمریکا در افغانستان، اگر طالبان تمام افغانستان را تصرف کند، آن گاه طالبان مهار نشدنی خواهد شد. از نظر اسلام آباد، در چنین شرایط مفروضی، طالبان به عنوان گروه های مسلح و افراطی پشتون، به صورت کامل از پاکستان تبعیت نخواهد کرد و با رشد ایده های پشتون گرایی مخصوصا در "جنبش تحفظ پشتون ها" در آن طرف خط دیورند مسئله پشتونستان و منازعه خط دیورند دوباره زنده خواهد شد.

از یک منظر دیگر، همچنین در صورت شکست طالبان و قدرت یابی جبهه شمال افغانستان، دوباره همین مسئله منازعه خط دیورند و انتقام گیری از مداخلات و بحران آفرینی پاکستان در افغانستان مطرح خواهد شد. با این تفاوت که گروه طالبان،  حامی پاکستان در برابر هند است. برعکس دولت افغانستان و جبهه شمال از لحاظ سیاسی به دولت هند تمایل دارند. همچنین، حکومت طالبان در افغانستان می تواند گروه های شبه نظامی را در داخل پاکستان تقویت کند. اسلام آباد باید به ویژه در برابر جنگجویان تحریک طالبان پاکستان؛ گروهی تروریستی و متشکل از فرقه گرایان که قصد سرنگونی دولت پاکستان از قلمرو خود در امتداد مرز افغانستان را دارند، مراقبت کند. تحریک طالبان پاکستان، حملات تروریستی متعددی را علیه منافع چین در پاکستان انجام داده است. از دید اسلام آباد ، طالبان پاکستانی دارای روابط ایدئولوژیک و عملیاتی با طالبان افغانستان هستند، اما مشخص نیست که طالبان افغان، تعهد قابل اتکایی برای مهار تحریک طالبان پاکستان ارائه خواهند کرد و به چه میزان می توانند آن را اجرا کنند؟

مرداد ۰۲, ۱۴۰۱ ۰۶:۵۳ Asia/Tehran