• هند به عنوان متحد مهم آمریکا در منطقه از تشکیل دولت طالبان در افغانستان متضرر ميشود

در قسمت هفدهم از مجموعه برنامه تبعات 20 سال اشغال افغانستان؛ تاثیر تبعات اشغال 20 ساله افغانستان بر هندوستان بررسی می گردد.

قدرت یابی طالبان در افغانستان و حمایت همه جانبه پاکستان از آن، از یکسو و تأثیر افراط‌گرایی و گسترش آن در جنوب آسیا از سوی دیگر، موجب شد تا هند بیش ‌از پیش توجهات خود را به افغانستان افزایش دهد. اختلافات سیاسی و مرزی هند با پاکستان، موضوع کشمیر، حمایت هند از جدایی‌طلبان بنگلادش (پاکستان شرقی)، رقابت هسته‌ای با پاکستان و وجود گروه‌های افراطی نظیر طالبان، القاعده، شبکه حقانی، سپاه صحابه، لشکر طیبه از جمله موضوعاتی است که بر نوع سیاست های هند در افغانستان تأثیرگذار است. این موضوعات و اختلافات همچنین  موجب شده تا رقابت و تضاد بین هند و پاکستان به نحو گسترده ای در افغانستان تداوم داشته باشد. هند منافع ملی خود را در مشارکت اقتصادی، بازسازی افغانستان و شکل‌گیری یک دولت مرکزی مستحکم و کاملاً مستقل بر مبنای همکاری منطقه‌ای جستجو می‌کند، اما پاکستان حضور هند در افغانستان را علیه منافع ملی خود می داند.

راهیابی به بازارهای پر منفعت آسیای مرکزی از طریق افغانستان یکی از عواملی است که هند را وا می دارد تا در افغانستان حضور فعال داشته باشد. هندوستان نیازمند دسترسی به بازارهای آسیای میانه است و افغانستان می تواند به عنوان مسیر ترانزیت کالای هند به آسیای میانه کمک زیادی به اقتصاد رو به رشد هندوستان کند. هند اولین کشوری بود که در بازسازی افغانستان بعد از فروپاشی رژیم طالبان در سال 2001  حمایت‌ خود را از افغانستان اعلام کرد. هند در تلاش است با تقویت نفوذش در افغانستان از این موضوع به عنوان ابزاری موثر در برابر پاکستان استفاده کند.

سیاست هند در قبال کابل بعد از حمله آمریکا به این کشور در سال 2001 بر پایه این فرضیه استوار بود که یک قدرت باصطلاح دوست هند(یعنی آمریکا)، بار سنگین تأمین امنیت در افغانستان را به دوش بکشد تا دهلی نو برای فعالیت اقتصادی و نفوذ نرم فرهنگی در افغانستان فرصت هایی بیشتری داشته باشد .

آغاز مذاکرات صلح بین طالبان و آمریکا در سال 2018 و نادیده گرفته شدن لزوم شرکت دولت کابل در این روند، موجبات نارضایتی دهلی­نو فراهم آمد. از نظر هندی ­ها، این تغییر سیاست آمریکا  موجب مشروعیت­بخشی به طالبان و سلب مشروعیت از دولت کابل شد و زمینه تقویت پاکستان را فراهم کرده و حدود دو دهه سرمایه­ گذاری مستمر در افغانستان راتوسط هندوستان به مخاطره ­انداخت. هند در دو دهه گذشته، بیش از دو میلیارد دلار به دولت های حامد کرزای و اشرف غنی کمک کرده است. همچنین این کشور ساختمان پارلمان افغانستان، یک بیمارستان و یک نهاد آموزشی نیز در افغانستان را ساخته است. هند معتقد است علی­رغم تعهد طالبان در این خصوص که به هیچ گروهی اجازه نخواهند داد علیه منافع آمریکا و متحدانش اقدام تروریستی انجام دهد، اما با توجه به عمق روابط طالبان با گروه ­های افراطی و تروریستی ضدهندی در پاکستان مانند  لشکر طیبه، بعید است طالبان به وعده خود عمل کند.

هند تمایلی نداشت که پس از امضای توافق­نامه صلح دوحه، طالبان قدرت را قبضه کرده و اقدام به تغییر قانون اساسی و به محاق بردن نظام دولت اشرف غنی که همواره از حمایت دهلی ­نو برخوردار بوده است، نماید. با خروج نظامیان آمریکایی از افغانستان، کشورهای مهم منطقه مانند چین، روسیه، ایران و پاکستان از این موضوع استقبال کردند، اما هند تنها کشوری بود که از خروج آمریکا و ناتو از افغانستان، ابراز نگرانی کرد. محافل سیاسی دهلی نو در اوایل سال 2021 تاکید کرده بودند که خروج نیروهای ایساف و آمریکا از افغانستان باعث تسلط مجدد طالبان بر افغانستان خواهد شد که این به معنای افزایش نفوذ پاکستان در افغانستان و کاهش حضور هند در این کشور است. 

هند که طی دو دهه گذشته در پروژه‌های زیرساختی افغانستان سرمایه‌گذاری عظیمی کرده، خروج نیروهای آمریکایی را مانعی برای نفوذ خود در افغانستان تعبیر می کرد. دهلی نو که نسبت به نفوذ و اقدامات مخرب گروه‌های تروریستی همچون القاعده در افغانستان نگران است و آن را مخل امنیت خود به شمار می‌آورد، بر این باور بود  که خروج نیروهای آمریکایی  به افزایش نفوذ اسلام‌آباد در منطقه خواهد انجامید، لذا این نگرانی باعث تشدید تنش میان هند و پاکستان در موضوع کشمیر شده است. ضمن اینکه تضاد نگاه هند، چین و پاکستان به امنیت منطقه و رقابت درون منطقه‌ای این دولت‌ها و تلاش آن‌ها برای جبران خلأ قدرت در افغانستان، زمینه را برای تغییر در نظام امنیتی در منطقه فراهم می‌کند.

افزایش فعالیت‏ های القاعده در منطقه شبه­ قاره از دیگر پیامدهای خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان از دیدگاه دهلی نو است. به دلیل اینکه به لحاظ جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی بستر مناسبی برای فعالیت‌های القاعده در افغانستان مهیاست. هند نگران است که گروه های تروریستی مانند لشکرطیبه که در ایالت جامو و کشمیر فعال بوده اند، تقویت شوند و موجب بی ثباتی در این منطقه شوند. از نظر محافل سیاسی دهلی نو، قدرت­ یابی رسمی طالبان باعث به حاشیه رانده شدن متحدان هند در افغانستان و تهدید منافع دهلی نو توسط گروه­ های تحت نفوذ پاکستان و الحاق بخشی از اعضای طالبان به گروه ترویستی داعش و بکارگرفتن آنها علیه منافع هند در منطقه خواهد شد. در ضمن، بعید است اسلام­ آباد در دولت افغانستان که فعلا طالبان دست برتر را در آن دارد، اجازه دهد که روابط نزدیک با هند برقرار کند. این در شرایطی است که رویکردهای افراطی دولت ناسیونالیست هندو که سابقه ای آشکار از تبعیض نسبت به جمعیت مسلمان این کشور دارد، در تحریک گروه های افراطی در افغانستان و پاکستان و سوء استفاده آنها از این رویکرد دهلی نو تاثیر گذار بوده است. حمله داعش شاخه خراسان به معبد سیک ها در کابل در مارس 2021، به بهانه انتقام رنج مسلمانان کشمیر تحت مدیریت هند از این منظر قابل ارزیابی است.

هند رقیب اصلی پاکستان و چین در منطقه است که در این رقابت، حمایت رژیم اسرائیل و آمریکا را با خود دارد. بنظر می رسد هند بیشتر از این که نگران حضور گروه های افراطی مسلح مخالف خود در افغانستان باشد، نگران افزایش نفوذ پاکستان و چین در افغانستان است. پکن در حال حاضر چندین پروژه بزرگ را در دستور کار دارد که بخشی از آن به افغانستان برمی گردد. هند درباره حضور چین در افغانستان دیدگاه کاملا منفی دارد. هند معتقد است پکن به منابع و معادن افغانستان چشم دوخته است و منتظر فرصت است تا از این منابع در راستای منافع خود استفاده کند. مقام های هندی بر این باور هستند که پاکستان شریک پروژه های چین در افغانستان است و اگر چین بر معادن افغانستان دست یابد، حضور پاکستان هم در افغانستان قوی شده و هند به حاشیه رانده خواهد شد.

رودرا چادوری RUDRA CHAUDHURI  مدیر دفتر اندیشکده کارنگی در هند معتقد است با توجه به شرایط کنونی افغانستان و تسلط طالبان در این کشور، دو موضوع وجود دارد که رهبران هند باید به آن توجه کند: نخست- تجربیات گذشته در ارتباط با طالبان، بر هرگونه پیشرفت روابط میان طالبان و هند سایه افکنده است. هند در زمان اولین امارت اسلامی افغانستان حضور دیپلماتیک در این کشور نداشت. در سال 1999، یک هواپیمای تجاری هندی با 160 مسافر که توسط تروریست های تحت حمایت پاکستان ربوده شد، در شهر قندهار در جنوب افغانستان فرود آمد. هواپیمارباها از حمایت طالبان برخوردار بودند. هندی ها این تجربه تلخ را در ذهن خود دارند. دوم- شبکه حقانی به عنوان متحد طالبان افغانستان و سرویس اطلاعات پاکستان، همواره به منافع دهلی نو در افغانستان از جمله سفارت هند حمله کرده است. علیرغم اینکه سراج الدین حقانی، رهبر شبکه و سرپرست وزارت داخله در کابینه موقت معرفی شده توسط طالبان، مدعی است که اهمیت "حفظ روابط دوستانه با همه کشورهای همسایه" را مدنظر دارد، اما این ادعا برای مقامات هندی اعتماد و آرامش چندانی در پی نخواهد داشت. هند باید با واقعیت تلخ نفوذ کامل افغانستان توسط پاکستان مقابله کند. با این تفاسیر، هند به عنوان متحد مهم آمریکا در منطقه از نتیجه سیاست های ایالات متحده در افغانستان متضرر شده است.

مرداد ۰۴, ۱۴۰۱ ۱۳:۲۱ Asia/Tehran