• تمایل به عضویت در ناتو ، مزیت یا چالش برای گرجستان؟

در این قسمت كه قسمت پاياني است، روند غرب گرایی در گرجستان بررسی می شود.

گرایش غرب گرایانه ی گرجستان به عنوان یکی از موضوعات قابل توجه در حوزه ی قفقاز مورد توجه موسسات و اندیشکده های بین المللی است و پژوهشگران روابط بین الملل با وجود کاستی ها و محدودیت منابع پژوهشی در این حوزه، تحلیل های مختلفی را سامان داده اند، به طور مثال، در کالج دیکینسون پژوهشی در این حوزه صورت گرفته که به دنبال تحلیل گرایش غربگرایانه ی گرجستان بر اساس واقعیت های سیاسی و اقتصادی گرجستان است. این گزارش به بررسی علایق گرجستان به اتحادیه اروپا و ناتو می پردازد و ادعا دارد این رویکرد، برای تضمین پیشرفت و امنیت این کشور ضرورت دارد ولی به ناکامی این رویکرد برای احیای تمامیت ارضی گرجستان اشاره نکرده است .

همانطور که در قسمت های قبلی گفته شد گرجستان تجربه ی همکاری با ناتو در دو دهه ی گذشته داشته و وضعیت اقتصادی و اجتماعی این کشور نیز با توجه به نزدیک شدن به اروپا ، تا حدودی توانسته است گرجستان را از وضعیت یک اقتصاد بیمار به سمت یک اقتصاد در حال رشد تبدیل کند. از این جهت گرجستان ازمنافع متعددی بهره منده شده است اما به واقع برای نشان دادن نتایج واقعی  رویکرد غربی گرجستان و سناریوهای پیش روی این کشور، باید تمامی جوانب را مورد بررسی قرار داد و فاکتورهای مختلفی را در نظر داشت. پژوهشی که از سوی کالج دیکینسون صورت گرفته است، از یک سو گرایش غرب گرایانه ی گرجستان را توصیف کرده و شاخص های مثبت اقتصادی،اجتماعی و سیاسی آن را عنوان کرده و از سوی دیگر به عمق روابط روسیه و گرجستان توجه کرده است. 

از نظر کارشناسان دانشگاه دیکینسون (Dickinson) در پنسیلوانیای آمریکا، روابط روسیه و گرجستان، نه تنها بر امنیت ملی و حوزه ی های سیاسی گرجستان تاثیر می گذارد، بلکه بر گفتمان عمومی در خصوص هویت ملی و کلیسای ارتدوکس گرجستان نیز تاثیر گذار خواهد بود. براساس این گزارش عضویت احتمالی گرجستان در ناتو و اتحادیه اروپا دو طرف را به یکدیگر متعهد می کند اما دو سازمان ناتو و اتحادیه اروپا به عنوان مهمترین نماد های غرب گرایی، قصد مواجه به صورت مستقیم با روسیه را ندارند. از این رو، گرجستان با تمرکز بر قدرت و موقعیت ژئو استراتژیکش می تواند در کنار همکاری های اقتصادی و توسعه دموکراتیک و اتحاد های امنیتی بدون عضویت در ناتو و اتحادیه اروپا، روابط اش را با غرب و روسیه مدیریت کند.

 با این حال با توجه به تاریخ این کشور، به عنوان چشم انداز روابط سیاسی گرجستان با غرب، گرایش متوازن و مدیریت روابط با غرب و روسیه مهمترین و کلیدی ترین فاکتور موفقیت و توسعه ی سیاسی و اقتصادی گرجستان در چشم انداز آینده خواهد بود.

کارشناسان اندیشکده کارنگی (Carnegie) نیز معتقدند که نفوذ ناتو در گرجستان، جایگاه آمریکا را مستحکم کرده است. در یادداشتی در وب سایت این اندیشکده آمده است: به دنبال حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و با نفوذ غرب در انقلاب گل رز در گرجستان، جایگاه منطقه ای تفلیس در سیاست خارجی آمریکا ارتقا یافت. جمهوری آذربایجان و گرجستان به حلقه‌های مهم اتصال غرب از قفقاز جنوبی تا آسیای میانه و افغانستان، تبدیل شدند. گرجستان تعداد زیادی نیرو به عراق و افغانستان فرستاد و بدین طریق در بخش‌های مهمی از تشکیلات امنیت ملی آمریکا موافقانی به دست آورد.

جیمز جی کارافانو (James Jay Carafano) در تحلیلی که در وب‌سایت اندیشکده آمریکایی هریتیج منتشر شده است تهدید بودن عضویت گرجستان در ناتو را اینگونه واکاوی کرده و نوشته است: هر چیزی به‌جز عضویت کامل گرجستان و اوکراین در ناتو به همراه اجرای تعهد فوری دفاع از این کشورها، فقط باعث تحریک روسیه به اقدامات تهاجمی‌تر علیه آن‌ها خواهد شد. بدون عضویت کامل هرگونه بیانیه ناتو یا حتی ارتقای جایگاه در مسیر نامزدی عضویت، هیچ‌گونه امنیت واقعی برای این کشورها را ایجاد نخواهد کرد. حقیقت ناخوشانید این است که در این مرحله، هیچ انتظار واقعی در خصوص تصمیمی جدی برای تضمین امنیت اوکراین و گرجستان تحت چتر ناتو یا تحت یک معاهده دوجانبه با آمریکا وجود ندارد. بطوریکه موضع آمریکا و ناتو در جنگ اوکراین با انتقادات زیادی مواجه شده است . 

در نهادهای علمی و پژوهشی ایرانی، به گونه ای دیگر وضعیت امنیتی کشورهای قفقاز جنوبی از جمله گرجستان، واکاوی شده است. به طور نمونه در موسسه ی ایرانی مطالعات اروپا و آمریکا، به قلم مریم ابوالحسینی آمده است: مساعی ایالات‌متحده در توسعۀ سریع باصطلاح ارزش‌های غربی در کشورهای قفقازجنوبی بدون در نظر گرفتن محیط چالشی منطقه، پیامدهای وخیمی در پی داشته است. چنین پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی در گرجستان موجب جدایی و استقلال اوستیا و آبخازیا و جنگ سال ۲۰۰۸ میان روسیه و گرجستان در حمایت از استقلال این مناطق گردید. صرف نظر از اهمیت استراتژیکی گرجستان به عنوان دروازه اروپایی کریدورهای حمل‌ونقلی قفقاز در جوار دریای سیاه و انگیزۀ قوی تفلیس برای پیوستن به غرب، این کشور طی دهۀ گذشته بخشی از نیروی عملیاتی ناتو در افغانستان و عراق را تأمین کرده است. 

مریم ابوالحسینی در ادامه می نویسد: مهمترین مطالبات گرجستان پیوستن به ناتو و عضویت در اتحادیۀ اروپا است که همواره از جانب مقامات این کشور با جدیت پیگیری شده است. علی‌رغم تعهدات رسمی ایالات‌متحده در این حوزه و امضاء توافقات متعددی چون منطقۀ آزاد تجاری جامع و گسترده و یا موافقت با سفر بدون روادید شهروندان گرجی به اروپا، نظر به مناقشات ارضی موجود و عدم حاکمیت گرجستان بر تمامیت اراضی سرزمین خود، از پذیرش این کشور در نهادهای یوروآتلانتیکی ممانعت به عمل آمده است. ارتقاء توانمندی‌های نظامی از دیگر مطالبات جدی تفلیس برای بازپس‌گیری مناطق جدایی‌طلب اوستیای جنوبی و آبخازیا است که از جانب روسیه تجهیز و تسلیح می‌گردند. ازنظر کارشناسان آمریکایی موضع قاطع روسیه و خط قرمزی که در سال ۲۰۰۸ برای غرب ترسیم کرده است دلیل اصلی کاهش حمایت‌های نظامی و تمرکز بر ظرفیت‌های دیپلماتیک برای ممانعت از آغاز دور جدید درگیری‌ها میان روسیه و گرجستان است. 

بخشی دیگر از تحلیل صاحبنظران در مورد گرجستان به وضعیت اقلیت های قومی و مذهبی اشاره دارد. اندیشکده اروپایی کارنگی، گزارشی را به قلم امیره جیبی (Amirejibi) منتشر کرده است که در آن با انتقاد از رویکرد تفلیس ، ادغام نشدن اقلیت‌ های قومی و دینی در اکثریت گرجی- مسیحی گرجستان را یک مانع عمده برای آینده این کشور ارزیابی کرده و راهکارهایی برای همگرایی  این جوامع در اکثریت این کشور پیشنهاد داده است. مهم ‌ترین اقلیت قومی- دینی گرجستان، آذری‌های شیعه هستند که هم از جهت نژادی و هم از جهت دینی با اکثریت گرجی ها متفاوت هستند. در این گزارش آمده است: مشارکت اقلیت‌های گرجستان در زندگی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این کشور برای موفقیت در ساخت ملت مهم است. این امر مستلزم تغییر سیاست‌ های دولت در زمینه زبان، مذهب،  آموزش و توسعه اقتصادی و همچنین تغییر طرز تفکر در میان بسیاری از گرجی‌ ها است که کمتر در معرض زندگی و رویارویی با هم ‌وطنان خود از جوامع اقلیت هستند. اقلیت ‌های قومی گرجستان این کشور را به عنوان وطن خود اعلام می‌ کنند و می‌ گویند که از ایده دولت-ملت شدن گرجستان به عنوان یک اصل کلی حمایت می کنند. کارنگی این گزاره را یک پدیده مثبت ارزیابی می‌ کند، اما مشارکت اقلیت‌ ها در عرصه‌ های عمومی و سیاسی را بسیار محدود می‌ داند و بر لزوم توسعه حقوق و اختیارات اقلیت های قومی و مذهبی در گرجستان تاکید می کند.

خرداد ۱۷, ۱۴۰۱ ۰۷:۱۸ Asia/Tehran